جنگ دو بار ضربه می‌زند؛ یک بار به خانه و جان، یک بار به روان و امید

حسین محمدی، روانشناس، در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر، با اشاره به تفکیک این دو نوع آسیب اظهار داشت: آسیب‌های اولیه جنگ شامل از دست دادن جان افراد، از دست دادن خانه، خانواده و اموال، از دست دادن امنیت و از دست دادن امکانات و زیرساخت‌هاست. این آسیب‌ها قابل مشاهده و ملموس هستند.

وی افزود: اما آسیب‌های ثانویه جنگ، نامرئی‌تر و پایدارترند. این آسیب‌ها شامل ترسِ از دست دادنِ موارد فوق است؛ یعنی ترس از دست دادن جان، خانه، خانواده، امنیت و آینده. همچنین از دست دادن‌هایی که بیشتر سمبلیک هستند، مثل از دست دادن لحظات خوش و تفریحات، از دست دادن آرامش و امید، از دست دادن آینده، از دست دادن روابط انسانی، و مهم‌تر از همه از دست دادن “سلامت روان” با ترس، تنش، نگرانی و اضطرابی که ایجاد می‌شود.

کودکان؛ قربانیان اصلی آسیب‌های ثانویه

این روانشناس با تأکید بر اینکه در دوران جنگ، کودکان بیش از بزرگسالان در معرض آسیب‌های ثانویه قرار می‌گیرند، تصریح کرد: کودکانی که تنها جای دور هم بودن را از دست داده‌اند؛ همان کودکستان و مدرسه. آنها علاوه بر این، به دلیل ترس، تنش، نگرانی و اضطرابی که از بزرگسالان دریافت می‌کنند و اخبار و صحنه‌های جنگ را که می‌شنوند و می‌بینند، دچار جراحات روانی‌ای می‌شوند که ممکن است در همان زمان یا سال‌ها بعد به شکل اختلالات رفتاری و عاطفی بروز پیدا کند.

آسیب‌های روانی در بزرگسالان

محمدی در ادامه به آسیب‌های ثانویه در بزرگسالان اشاره کرد و گفت: در بزرگسالان نیز جنگ، آسیب‌های ثانویه زیادی از جمله به سلامت روان وارد می‌کند. جنگ با “از دست دادن” یا ترسِ “از دست دادن” همراه است. ترسِ از دست دادنِ جانِ خود، خانه‌ی خود، خانواده‌ی خود، مالِ خود، هم‌وطنِ خود، وطنِ خود، امنیتِ خود، آینده‌ی خود و … از جمله این موارد است.

وی هشدار داد: این “از دست دادن‌ها” یا ترسِ “از دست دادن‌ها” با آسیب‌های روانی زیادی از جمله اضطراب شدید، افسردگی و وسواس همراه است. بسیاری از اختلالات روانی که ماه‌ها و سال‌ها پس از پایان جنگ در جوامع جنگی دیده می‌شود، ریشه در همین آسیب‌های ثانویه دارد.

راهکار؛ تقویت پیوندهای اجتماعی

این روانشناس در پایان به راهکارهای کاهش این آسیب‌ها اشاره کرد و افزود: هر چقدر پیوندهای اجتماعی و عاطفی و فضایِ بین‌فردیِ حمایت‌کننده و صمیمی در یک جامعه کمتر باشد، آسیب‌ها و اضطراب ناشی از فقدان‌ها و ترسِ فقدان‌ها بیشتر می‌شود. بنابراین یکی از راه‌های کاهش این آسیب‌ها، تنش‌ها، ترس‌ها و اضطراب‌ها، تقویت پیوندهای اجتماعی و عاطفی و ایجاد فضای بین‌فردیِ صمیمانه و حمایت‌کننده در خانواده، مدرسه و جامعه است.