هارد فورک (Hard Fork) چیست و چرا اتفاق می افتد؟

هارد فورک (Hard Fork) تغییری اساسی در قوانین بلاکچین هست که مسیر یک شبکه رو تغییر میده و گاهی به ایجاد یک ارز دیجیتال جدید منجر میشه. این تغییر معمولا با هدف رفع مشکلات، افزایش ظرفیت یا اصلاح قوانین پروتکل انجام میشه. نتیجه این فرایند روی شبکه، دارایی کاربران و قیمت ارز دیجیتال اثر میذاره.

گاهی تغییر قوانین یک بلاکچین فقط یک آپدیت ساده نیست و میتونه مسیر یک شبکه رو تغییر بده. وقتی قوانین جدید با قوانین قبلی سازگار نباشن، هارد فورک اتفاق میفته؛ تغییری که در بعضی شرایط میتونه به شکل گیری یک زنجیره و حتی یک ارز دیجیتال جدید منجر بشه.

این تغییر معمولا برای رفع مشکلات فنی و امنیتی، افزایش ظرفیت، تغییر قوانین اصلی شبکه یا اضافه کردن قابلیت های جدید انجام میشه. با این حال، هر فورکی به ایجاد ارز جدید منجر نمیشه و نتیجه اون به نحوه اجرای تغییرات و میزان پذیرش نسخه جدید توسط مشارکت کننده های شبکه بستگی داره.

در ادامه این مقاله از آموزش ارز دیجیتال، نحوه انجام Hard Fork، دلایل ایجاد اون، تاثیرش روی دارایی کاربران و قیمت ارزهای دیجیتال رو بررسی می کنیم.

هارد فورک چیست؟

هارد فورک (Hard Fork) زمانی اتفاق میفته که قوانین اصلی مفهوم بلاکچین به شکلی تغییر کنن که نرم افزار قدیمی دیگه نتونه بلاک ها یا تراکنش های مطابق با قوانین جدید رو معتبر بدونه. در نتیجه، نودهایی که نسخه جدید رو اجرا نمی کنن ممکنه زنجیره جدید رو نپذیرن.

اگر بخش اصلی مشارکت کننده های شبکه نسخه جدید رو اجرا کنن، زنجیره قدیمی ممکنه کم کم کنار گذاشته بشه. اما وقتی بخشی از نودها، ماینرها یا اعتبارسنج ها روی قوانین قبلی باقی بمونن و فعالیت هر دو گروه ادامه پیدا کنه، امکان شکل گیری دو زنجیره مستقل وجود داره.

این تغییر میتونه برای حل یک مشکل فنی یا امنیتی، افزایش ظرفیت شبکه، تغییر مکانیزم اجماع یا اضافه کردن قابلیت های تازه انجام بشه. جدا شدن بیت کوین کش از بیت کوین در سال ۲۰۱۷، یکی از نمونه های شناخته شده این اتفاقه.

هارد فورک چگونه انجام میشود؟

این فرایند از جایی شروع میشه که توسعه دهنده ها یا اعضای شبکه پیشنهاد تغییر قوانین پروتکل رو مطرح میکنن. بعد از بررسی و نهایی شدن تغییرات، نسخه جدید نرم افزار منتشر میشه و معمولا یک ارتفاع مشخص از بلاک یا زمان مشخص برای فعال شدن قوانین تازه تعیین میشه. آشنایی با آموزش بلاکچین هم درک نقش نودها و قوانین شبکه رو راحت تر میکنه.

مراحل اجرای این تغییر رو میشه این طور خلاصه کرد:

1. پیشنهاد تغییرات: قوانین یا پارامترهای موردنظر مشخص و کد مربوط به اون آماده میشه.
2. انتشار نسخه جدید: نرم افزار به روزشده در اختیار نودها و سایر مشارکت کننده های شبکه قرار میگیره.
3. رسیدن به نقطه فورک: با رسیدن بلاکچین به ارتفاع یا زمان تعیین شده، قوانین جدید فعال میشن.
4. اعتبارسنجی با قوانین جدید: نودهای به روزشده بلاک ها و تراکنش ها رو طبق قوانین تازه بررسی میکنن.
5. ادامه یا جدایی زنجیره: اگر نسخه قدیمی ادامه پیدا کنه و هر دو طرف فعالیت داشته باشن، امکان ایجاد یک زنجیره جدا وجود داره.

در نتیجه، اجرای فورک فقط به تغییر کد محدود نیست و هماهنگی نودها، ماینرها یا اعتبارسنج ها و زیرساخت های شبکه هم اهمیت داره.

چه عواملی باعث ایجاد هارد فورک میشوند؟

معمولا زمانی چنین تغییری مطرح میشه که قوانین فعلی شبکه دیگه پاسخگوی نیازهای پروژه نباشن یا بین اعضای جامعه درباره مسیر آینده اون اختلاف ایجاد بشه. در چنین شرایطی، تغییر موردنظر ممکنه به نسخه جدیدی از پروتکل نیاز داشته باشه.

مهم ترین دلایل ایجاد این تغییر عبارتند از:

• رفع مشکلات امنیتی: تغییر قوانین برای برطرف کردن آسیب پذیری های جدی یا جلوگیری از سوءاستفاده.
• افزایش ظرفیت شبکه: تغییر محدودیت اندازه بلاک یا نحوه پردازش تراکنش ها برای افزایش ظرفیت.
• اضافه کردن قابلیت های جدید: بعضی قابلیت ها با قوانین قبلی سازگار نیستن و نیاز به تغییر قوانین اجماع دارن.
• اصلاح قوانین اقتصادی: تغییر پاداش بلاک، برخی پارامترهای عرضه یا سایر قوانین اقتصادی شبکه.
• اختلاف نظر در جامعه پروژه: زمانی که گروه های مختلف درباره مسیر آینده شبکه به توافق نرسن.
• تغییر مکانیزم اجماع: تغییر اساسی در نحوه تایید بلاک ها و رسیدن شبکه به اجماع.

هر پیشنهاد فنی یا اختلاف نظر هم لزوما به فورک ختم نمیشه. زمانی این اتفاق شکل میگیره که تغییر موردنظر با قوانین قبلی ناسازگار باشه و نسخه جدید پروتکل برای اجرای اون مورد استفاده قرار بگیره.

بیشتر بخوانید: فورک بیت کوین چیست؟ معرفی مهم‌ترین فورک‌های بیت کوین

مزایا و معایب هارد فورک

تغییر قوانین اصلی یک بلاکچین میتونه محدودیت های فنی رو برطرف کنه و قابلیت های تازه ای به شبکه بده. اما اجرای اون همیشه بدون ریسک نیست. اختلاف بین مشارکت کننده ها یا اجرای ناقص تغییرات هم ممکنه مشکلات جدیدی ایجاد کنه.

مزایا

• رفع مشکلات فنی و امنیتی: امکان اصلاح آسیب پذیری ها و بخش های مشکل ساز پروتکل.
• افزایش ظرفیت و کارایی: تغییر پارامترهای شبکه برای پردازش تراکنش های بیشتر یا بهبود عملکرد.
• اضافه شدن قابلیت های جدید: اجرای ویژگی هایی که با قوانین قبلی سازگار نیستن.
• تغییر قوانین اقتصادی: اصلاح پاداش بلاک یا بعضی قوانین مربوط به عرضه.
• حل اختلافات اساسی: در بعضی پروژه ها، ایجاد یک زنجیره جدا به گروه های مختلف اجازه میده مسیر متفاوتی رو دنبال کنن.

معایب

• احتمال دو شاخه شدن شبکه: وقتی گروه های مختلف با قوانین متفاوت به فعالیت ادامه بدن.
• سردرگمی کاربران: تفاوت شبکه ها، کیف پول ها و صرافی های پشتیبان میتونه مدیریت دارایی رو سخت تر کنه.
• کاهش اعتماد: اختلاف شدید بین توسعه دهنده ها و جامعه ممکنه روی اعتماد کاربران اثر بذاره.
• هزینه و پیچیدگی فنی: توسعه، آزمایش و هماهنگ کردن نسخه جدید پروتکل به زمان و منابع نیاز داره.
• ریسک امنیتی زنجیره ضعیف تر: کاهش شدید قدرت محاسباتی یا تعداد اعتبارسنج ها ممکنه امنیت یک زنجیره رو تحت تاثیر قرار بده.

آیا هر هارد فورک باعث ایجاد ارز دیجیتال جدید میشود؟

نه، هر هارد فورکی به معنی ایجاد یک ارز دیجیتال جدید نیست. در اصل، موضوع به تغییر ناسازگار قوانین پروتکل مربوط میشه. اگر شبکه روی نسخه جدید متمرکز بشه و زنجیره قبلی ادامه پیدا نکنه، معمولا ارز مستقلی هم از این تغییر به وجود نمیاد.

ارز جدید زمانی مطرح میشه که بخشی از شبکه قوانین قبلی یا نسخه متفاوتی از پروتکل رو ادامه بده و یک زنجیره مستقل شکل بگیره. بیت کوین کش (Bitcoin Cash) نمونه شناخته شده ای از این اتفاقه که در سال ۲۰۱۷ از شبکه بیت کوین جدا شد.

پس باید بین تغییر پروتکل و جدایی دائمی یک زنجیره تفاوت قائل شد. خود Hard Fork لزوما ارز جدیدی ایجاد نمیکنه؛ ادامه مستقل دو زنجیره هست که میتونه به شکل گیری یک دارایی جدا منجر بشه.

بیشتر بخوانید: ارز دیجیتال ای کش چیست؟ (پیش بینی قیمت توکن XEC)

انواع هارد فورک

این تغییرات رو میشه بر اساس هدف و شرایط اجرا به چند دسته تقسیم کرد:

• هارد فورک برنامه ریزی شده (Planned Hard Fork): از قبل طراحی میشه و معمولا زمان اجرای مشخصی داره. برای تغییر قوانین شبکه، بهبود عملکرد، افزایش امنیت یا اضافه کردن قابلیت های جدید انجام میشه.
• هارد فورک بحث برانگیز (Contentious Hard Fork): در نتیجه اختلاف نظر درباره قوانین یا مسیر آینده شبکه شکل میگیره. اگر گروه های مختلف روی قوانین متفاوت باقی بمونن، ممکنه دو زنجیره مستقل ایجاد بشه؛ بیت کوین کش نمونه شناخته شده این نوع فورکه.
• هارد فورک اضطراری (Emergency Hard Fork): برای واکنش سریع به مشکلات جدی مثل آسیب پذیری امنیتی، باگ بحرانی یا حمله به شبکه اجرا میشه و هدف اون محدود کردن آسیب و حفظ امنیت شبکه هست.

این دسته بندی بیشتر بر اساس دلیل و نحوه اجرای فورک انجام میشه و در همه پروژه ها یک استاندارد یکسان برای نام گذاری انواع اون وجود نداره.

بعد از هارد فورک چه اتفاقی می افتد؟

بعد از فعال شدن قوانین جدید، نودها بلاک ها و تراکنش ها رو بر اساس پروتکل تازه اعتبارسنجی میکنن. اگر نسخه جدید مورد پذیرش بخش اصلی شبکه قرار بگیره، زنجیره قدیمی ممکنه کنار گذاشته بشه. اما ادامه فعالیت گروهی از مشارکت کننده ها با قوانین قبلی میتونه باعث ادامه همزمان دو زنجیره بشه.

چه اتفاقی برای شبکه میافتد؟

هر زنجیره قوانین اجماع خودش رو دنبال میکنه و ممکنه از نظر توسعه، امنیت، تعداد مشارکت کننده ها و حتی نام و نماد دارایی از زنجیره مقابل جدا بشه. در صورت ادامه مستقل هر دو شبکه، هر کدوم مسیر خودشون رو دنبال میکنن.

از طرف دیگه، صرافی ها، کیف پول ها، ماینرها، اعتبارسنج ها و سرویس های مرتبط باید مشخص کنن از کدوم زنجیره پشتیبانی میکنن. همین موضوع روی امکان واریز، برداشت و معامله دارایی ها اثر میذاره.

تکلیف دارایی کاربران چه میشود؟

اگر فورک به دو زنجیره جدا منجر بشه، موجودی ثبت شده تا نقطه فورک معمولا در تاریخچه هر دو زنجیره وجود داره. اما استفاده یا انتقال دارایی در زنجیره جدید به پشتیبانی کیف پول ها، صرافی ها و دیگر زیرساخت های اون شبکه بستگی داره. آشنایی با آموزش کیف پول ارز دیجیتال میتونه مدیریت دارایی ها در چنین شرایطی رو راحت تر کنه.

برای همین بعد از فورک بهتره اول مشخص بشه صرافی یا کیف پول مورد استفاده از کدوم زنجیره پشتیبانی میکنه و برای مدیریت دارایی روی شبکه جدید چه شرایطی داره.

مهمترین هارد فورک های ارزهای دیجیتال

چند نمونه مهم در تاریخ ارزهای دیجیتال باعث ایجاد شبکه های جدید یا تغییرات اساسی در پروتکل شدن. از جمله:

1. بیت کوین کش (Bitcoin Cash): در سال ۲۰۱۷ و بعد از اختلاف نظر درباره افزایش ظرفیت بلاکچین بیت کوین ایجاد شد. برای آشنایی بیشتر با شبکه اصلی، می تونید آموزش بیت کوین رو مطالعه کنید.
2. اتریوم کلاسیک (Ethereum Classic): در سال ۲۰۱۶ و بعد از اختلاف بر سر نحوه برخورد با هک The DAO از زنجیره اتریوم جدا شد.
3. بیت کوین SV (Bitcoin SV): در سال ۲۰۱۸ در پی اختلافات داخلی بیت کوین کش درباره مسیر توسعه و اندازه بلاک شکل گرفت.
4. بیت کوین گلد (Bitcoin Gold): در سال ۲۰۱۷ با هدف تغییر الگوریتم استخراج بیت کوین و کاهش وابستگی به دستگاه های ASIC ایجاد شد.
5. اتریوم (Ethereum): فورک هایی مثل Byzantium، Constantinople و London برای اجرای تغییرات و ارتقای پروتکل انجام شدن و به ایجاد ارز جدید منجر نشدن.

این نمونه ها نشون میدن که هر فورک لزوما به معنی ایجاد یک ارز دیجیتال جدید نیست. گاهی بخشی از فرایند توسعه و ارتقای یک شبکه هست و گاهی اختلاف بین گروه های مختلف باعث شکل گیری یک زنجیره مستقل میشه.

بیشتر بخوانید: تاریخچه هاردفورک بیت کوین از ابتدا تا به امروز در یک نگاه

تفاوت هارد فورک و سافت فورک

تفاوت اصلی Hard Fork و Soft Fork به سازگاری قوانین جدید با نسخه قبلی پروتکل برمیگرده. در نوع اول، قوانین جدید با نسخه قبلی سازگار نیستن و نودهای قدیمی ممکنه بلاک ها و تراکنش های جدید رو معتبر ندونن. اگر بخشی از شبکه روی قوانین قبلی باقی بمونه، امکان شکل گیری دو زنجیره وجود داره.

در مقابل، سافت فورک تغییراتی ایجاد می کنه که با قوانین قبلی سازگاری بیشتری دارن. نودهای قدیمی معمولا می تونن بلاک های معتبر طبق قوانین جدید رو بپذیرن، هرچند ممکنه قابلیت های تازه رو به طور کامل اجرا نکنن. به همین دلیل، سافت فورک معمولا بدون ایجاد یک زنجیره مستقل اجرا میشه.

پس تفاوت این دو فقط در شدت آپدیت نیست؛ سازگاری قوانین جدید با نسخه قبلی پروتکل معیار اصلی برای تشخیص اونهاست.

هارد فورک چه تاثیری بر قیمت ارز دیجیتال دارد؟

Hard Fork میتونه قبل و بعد از اجرا روی قیمت ارز دیجیتال اثر بذاره. اما عامل مهم در هر مرحله متفاوته. قبل از اجرا، انتظارات و گمانه زنی های بازار نقش بیشتری دارن؛ بعد از اجرا، نتیجه واقعی تغییرات و میزان پذیرش شبکه اهمیت بیشتری پیدا می کنه.

• قبل از فورک: خبر مربوط به تغییر، احتمال ایجاد دارایی جدید یا انتظار برای بهبود شبکه می تونه تقاضا و حجم معاملات رو افزایش بده. در مقابل، اختلاف بین اعضای پروژه، احتمال تقسیم شبکه یا ابهام درباره پشتیبانی صرافی ها ممکنه فشار فروش ایجاد کنه.
• بعد از فورک: قیمت بیشتر تحت تاثیر عملکرد واقعی شبکه، فعالیت کاربران و توسعه دهنده ها، نقدینگی و حمایت صرافی ها و کیف پول ها قرار می گیره. مشکلات فنی یا استقبال ضعیف هم ممکنه روی قیمت فشار ایجاد کنه.

بنابراین، خود این تغییر به تنهایی نشونه رشد یا افت قیمت نیست. برای بررسی اثر اون بهتره واکنش بازار قبل از اجرا و عملکرد شبکه بعد از فورک رو کنار هم دید.

برای آشنایی بیشتر با نحوه عملکرد Hard Fork و تفاوت اون با Soft Fork، می تونید مقاله هارد فورک چیست؟ در بخش آموزشی لجر رو بخونید.

جمع بندی 

هارد فورک زمانی اهمیت پیدا میکنه که یک بلاکچین برای ادامه مسیر خودش به تغییر قوانینی نیاز داشته باشه که با نسخه قبلی پروتکل سازگار نیستن. این تغییر گاهی فقط به ارتقای شبکه منجر میشه و در بعضی شرایط، با ادامه فعالیت زنجیره قبلی میتونه یک شبکه مستقل ایجاد کنه.

پس نباید هر فورکی رو مساوی با ایجاد ارز جدید دونست. برای کاربران، مهم ترین موضوع اینه که بدونن تغییر دقیقا چه چیزی رو در شبکه عوض کرده و صرافی یا کیف پول اونها از کدوم زنجیره پشتیبانی میکنه. 

تا حالا با هارد فورک سروکار داشتید؟ تجربه تون رو با ما و بقیه کاربرها به اشتراک بذارید.